مراحل رشد شخصیت از دیدگاه فروید

نظریه رشد شخصیت فروید

نظریه رشد شخصیت فروید تقریبا به اوایل کودکی می پردازد. از نظر او ۴ تا ۵ سال اول زندگی یا دوران کودکی اهمیت ویژه ای برای شکل گیری شخصیت دارد.

دوران کودکی

فروید مراحلی را که یک کودک طی میکند تا در بزرگسالی به یک شخصیت کامل و سالم برسد در پنج مرحله زیر تقسیم بندی کرده است؛

• دهانی
• مقعدی
• تناسلی
• نهفتگی
• جنسی

فروید سه مرحله اول را مهمترین مراحل در رشد شخصیت میدانست.

او معتقد بود بیشتر شخصیت افراد در سه مرحله اول که ۴ و ۵ سالگی زندگی کودک را شامل میشود، پایه گذاری میشود و بعد از آن تغییرات بسیار جزئی در شخصیت او بوجود می آید.

مرحله دهانی

نخستین مرحله رشد روانی و جنسی کودک، مرحله دهانی است که از تولد و دوسالگی کودک را دربر میگیرد.

کودک غذای خود را از طریق دهان دریافت میکند و در کنار آن از طریق دو رفتار؛ جذب دهانی (مکیدن و بلعیدن) و رفتار پرخاشگرانه دهانی (گاز گرفتن یا تف کردن) لذت کسب میکند.

در این مرحله توانایی اعتماد کردن و اتکا به دیگران در شخصت شکل میگیرد.

جذب دهانی، شیوه ای است که در ابتدا اتفاق می افتد.

بزرگسالانی که در مرحله جذب دهانی تثبیت شده اند، بیش از اندازه به فعالیت های دهانی مانند؛ خوردن، نوشیدن، بوسیدن و سیگار کشیدن علاقه دارند.

اگر حس افراد به صورت افراط ارضا شده باشد، شخصیت دهانی آن ها در بزرگسالی به صورت وابسته غیر عادی و ساده لوحانه می شود.

که به این گونه افراد برچسب تیپ شخصیتی ( دهانی پذیرا) زده میشود.

رفتار دوم، رفتار پرخاشگرانه دهانی است که در زمان پیدایش دردناک دندانها رخ میدهد.

افرادی که در پرخاشگری دهانی تثبیت میشوند؛ مستعد بدبینی، خصومت، پرخاشگری و حسادت به دیگران هستند.

مرحله دهانی هنگام از شیر گرفتن پایان میگیرد و سپس تمرکز کودک به مرحله بعد سوق پیدا میکند.

مرحله مقعدی

همزمان با گرفتن کودک از شیر احساس لذت از ناحیه دهان به ناحیه مقعد منتقل میشود.

حدود ۱۸ ماهگی زمانی که از کودک درخواست جدیدی میشود، یعنی آموزش رفتن به توالت این اتفاق رخ میدهد.

فروید معتقد بود که تجربه آموزش توالت رفتن در طول مرحله مقعدی، تاثیر مهمی بر رشد شخصیت دارد.

عمل دفع برای کودک ایجاد لذت شهوانی میکند، اما با شروع آموزش توالت رفتن باید یاد بگیرد که این لذت را به تعویق بندازد.

اگر آموزش توالت رفتن کودک خوب پیش نرود و او در یادگیری مشکل داشته باشد، کودک به دو شیوه واکنش نشان میدهد؛

اولین واکنش، زمانی و مکانی که والدین تایید نمیکنند عمل دفع را انجام میدهد.

اگر کودک این شیوه را برای کاهش ناکامی خود، رضایت بخش بداند و استفاده زیادی از آن کند میتواند شخصیت پرخاشگری مقعدی را پرورش دهد.

طبق گفته فروید، این بنای بسیاری از اشکال رفتارهای خصمانه و آزارگرانه در زندگی بزرگسالان است که به بی رحمی، ویرانگری و آشوبگری می انجامد.

دومین واکنش، جلوگیری یا نگهداشتن مدفوع است. این کار باعث احساس لذت شهوانی به علت پر بودن روده کوچک میشود.

اگر روده کوچک کودک چند روزی کار نکند موجب نگرانی والدین میشود،بنابراین کودک راهی برای جذب توجه و محبت والدین کشف میکند.

چنین شخصی لجباز، خسیس، خشک و مقرراتی، به گونه وسواسی مرتب و آراسته و سرسخت و با وجدان میشوند.

در مجموع روشی که مادر یا والد برای این مرحله به کار میگیرد تاثیر بسزایی در رشد شخصیت کودک دارد.

مرحله تناسلی

در سن ۳ یا ۵ سالگی کودکان، کانون لذت از ناحیه مقعد به ناحیه  اندام تناسلی منتقل میشود.

در این سن کودکان توجشان به دستگاه تناسلیشان جلب میشود و با دستکاری آن به لذت میرسند.

کنجکاوی های در رابطه با تفاوت دستگاه تناسلی دخترو پسر و چگونگی به دنیا آمدنشان در ذهنشان پیش می آید.

در این مرحله اگر تثبیتی رخ بدهد، قسمتی از انرژی روانی در این مرحله باقی میماند، که میتواند به دو صورت شخصیت آلتی سلطه گر و شخصیت آلتی سلطه پذیر در رفتار فرد شود.

مرحله نهفتگی

طبق گفته فروید کودک بعد از سپری کردن سه مرحله قبل، در ۶ سالگی وارد مرحله آرام زندگی خود میشود.

در این مرحله غریزه جنسی او به طور کامل به خواب میرود و به شکل فعالیتهای درسی، سرگرمی و گسترش دوستی با افراد هم جنس میشود.

مرحله جنسی

آخرین مرحله رشد روانی و جنسی در هنگام بلوغ آغاز میشود.

در این مرحله، بدن از لحاظ فیزیولوژیک در حال پختگی است.

اگر فرد در هیچ یک از مراحل پیشین تثبیت نداشته باشد میتواند یک زندگی غیر روان رنجور و رابطه های بهنجار دگر جنس خواهانه داشته باشد.